Hac, hem bedeni hem de mali bir ibadet olduğundan, namaz ve oruç gibi bedeni ve zekat gibi mali ibadetlerdeki hikmet ve faydaların hepsi onda toplanmıştır. Mali ve bedeni bu vasıta ile temizlemek hedef alınmıştır.

Beş vakit namaz, Cuma ve bayram namazlarında olduğu gibi hac da ferdi değil kollektif bir ibadettir. Beş vakit namaz günlük; Cuma namazı haftalık; hac ise yıllık bir kongre gibidir. Hac, ferdi şuurun asgari seviyeye inip sosyal şuurun azami hadde ulaştığı bir ibadet şekli olup orada meydana gelen toplumsal heyecan kişileri toplum içinde eritir ve herkes başkalarına faydalı olmak azmiyle dolup taşar.

Hac, dini ve sosyal bir toplantı yeri olduğundan Kâbe ve çevresi bir emniyet ve dokunulmazlık bölgesi haline getirilmiştir. (Bakar: 125) buraya "Mescid-i Haram" denmesi dokunulmazlığı olduğu içindir.

Kâbe, Allah Teala`ya ibadet edilmek üzere yeryüzünde inşa edilmiş bulunan ilk mabeddir. Kâbe`ye Beytullah denilmesi onun şeref ve ehemmiyetini göstermek içindir. Kâbe aslında bir semboldür. Kâbe`den ziyade onun temsil ettiği anlatmak istediği mana ve önemlidir. Kâbe`ye tazim ve hürmet onun sahibine tazim ve hürmet anlamına gelir.

Kâbe`yi ziyaret ve hac en eski dindarlardan ve peygamberlerden günümüze kadar sürüp gelmiş olan bir ibadet şekli ve her zaman samimi bir şekilde bağlı kalınan güzel bir hatıradır. Hanifilik denilen bu tatlı hatırayı yaşatmak, bu günü düne bağlaması bakımından son derece önemlidir.

Aslında dünyanın her yeri birdir. Mekke ve Medine gibi mübarek yerlere ulviyet ve ruhaniyet bahşeden, buralarda yaşamış ve yüce bir davanın mücadelesini vermiş bulunan ulu peygamberlerle onların sadık dostlarıdır. Bu büyükler saye-sinde bu kutlu topraklar buram buram ruhaniyet, burcu maneviyat kokmaktadır.

Hac eşitliği en güzel şekilde sembolize eder, aynı elbise ve ihram içinde, aynı hareketleri yapan, aynı yeri tavaf eder, aynı yerde vakfeye duran Müslümanlar hem görünüş ve davranış, hem de inanış, duyuş ve düşünüş itibariyle birlik ve beraberlik gösterirler yekvucud hale gelirler.

Genellikle hac ibadeti ahretteki haşr ve neşre benzetilir. Yalın ayak baş acık Kâbe`de Allah`ın huzuruna çıkmak ahretteki ilahi huzura varmakla mukayese edilir. Bu hal Allah`ın dergâhına sığınmanın remzi olarak anlaşılmalıdır.

Hacda samimi olarak ve topluca yapılan dualar o kadar saf ve güçlüdür ki derhal semaların kapılarına çıkıp onları açar; buradan mü`minlerin kalplerine ilahi rahmet olarak yağar. Bu sebeple de çaresiz ve güçsüz kalan şeytan zora girer. İnsanların elinde oyuncak hale gelen şeytan burada taşlanır. Beytullah`ı ziyaretten maksadın bizzat Allah olduğunu idrak etmelidir. Her şeyin geride bırakarak Kâbe-`ye yönelinmesi dünyadan sıyrılarak Allah`ın didarına ermek için harekete geçmek olarak değerlendirilmelidir. İhram giymek ölünce giyilen kefen olarak anlaşılır. Mahşer günü arasat`ta toplanacak insanlarla bir münasebet sözkonusudur. Kurban kesen kimse nefsini kesilen hayvan yerine koyup onu boğazlamış aklı selim ve ruhunun iradesinin hâkim kılmış oluyor. Şeytana atılan taşlar içeriden çıkıp fırlayan kötü duygu ve düşüncelerin remzi olup bu duygu ve düşüncelerden arınmış oluyor. Kâbe`nin tavaf edilmesi ani, arşın etrafını tavaf eden meleklerin haline benzetilir. Hacer-i Esved`i öpüp Kâbe`nin ör-tüsüne ve Mültezem`e yapışırken, Allah`ın yoluna bağlanıyor ahdime vefa göstereceğime söz veriyorum demiş olunuyor. Safa ve Mervce`de iyi ve temiz bir kişi olmanın gereği hatırlanılıyor. Vakfe`de dinin inceliklerine aşina ve ilahi sırlara vakıf olmaya çalışılıyor. Hac en önemli bir vakıa ve bir ibadettir.

Ak Sakallı bir koca

Hiç bilemezki hal nice

Emek vermesin Hacca

Bir gönül yıkar ise

(Yunus EMRE)