1- Acizlik afettir. Sabır
şecaattır. Zühd servettir. Sakınmak ise kalkandır. Hoşnutluk ne güzel
arkadaşlıktır. İlim en değerli mirastır. Edeb güzel elbise, fikir ise saf bir
aynadır.
2- Hakiki kardeşin, sıkıntı
zamanında imdadına yetişendir. Bir adamın edeb sahibi olması, altın sahibi
olmasından daha hayırlıdır. Himayen altındakilere iyilik yapmak istersen,
onlara terbiye ve edeb öğret. İnsan ekserî dilinden belaya girer. İyi yaşamak
istersen nefsine uyma. Arkadaşın en iyisi, seni hayra sevk edendir. Hangi
adamın oğlu olursan ol, terbiye öğren! Bu güzellik seni, başka asalete muhtaç
etmez. Bana bir harf öğretenin kulu, kölesi olayım. Bilirken susmak, bilmezken
söylemek kadar çirkindir. Öldükten sonra yaşamak isterseniz ölmez bir eser
bırakınız. Allah"ın insanlara verdiği nimetlerin en büyüğü akıldır. Dil yarası
ok yarasından daha şiddetlidir. İktisat, az şeyi çoğaltır; israf, çok şeyi
azaltır. Haksızlığın önünde eğilmeyin. Çünkü hakkınızla beraber şerefinizi de
kaybedersiniz. Kendinizi irşat edemezseniz, asla başkalarını irşat edemezsiniz.
Oburluklu sıhhat birleşemez. Nimet verene karşı gelmek gibi küstahlık ve
alçaklık olamaz. İnsanların kıymeti, yaptıkları iyilikle ölçülür. Yağ
parçasıyla gören, et parçasıyla konuşan, bir kemikle işiten, bir delikle teneffüs
eden şu insana şaşarım!
3- İnsanlarla iyi ilişkiler
içinde yaşayın, eğer onların arasında ölürseniz sizin için ağlarlar, yok eğer
yaşarsanız, sizi sevgiyle çağırırlar.
4- Güzel ahlak, yanlış ve kötü
olmayan şeylerde insanlarla uyum içinde olmaktır.
5- Ahlak üç haslette aranır.
Onlar da, haramdan uzaklaşmak, helali aramak ve aile efradına imkan ölçüsünde
genişlik göstermektir.
6- Akrabanın düşmanlığı ve
dostların eziyeti, yılan zehrinden daha acıdır.
7- Alim ol ki ölmeyesin, çünkü
insanlar ölür, fakat alimler diridirler.
8- Ahmak ve cahil ile
arkadaşlık etme, ondan kendini koru, nice ahmaklar var ki, arkadaş oldukları
akıllı kimseleri helak ederler. Kişi arkadaşı ile ölçülür ve insanların değeri,
düşüp kalktıkları ve beraber yaşadıkları insanlardan anlaşılır.
9- Dost ve akrabalara yaptığın
ikram fakir ve muhtaçlara verdiğin sadaka gibi değerlidir.
10- Azim ve sebat, insanların
en büyük yardımcısıdır.
11- Çalışanlar kötülük
düşünmeye vakit bulamazlar. Çalışmayanlar ise kendilerini kötülükten kurtaramazlar.
12- Hiçbir işte gerektiğinden
çok acele etme. Dikkatli olanlar kendilerini zor duruma girmekten kendilerini
korurlar.
13- Dilinizi daima iyi
kullanınız. O, sizi saadete götürdüğü gibi, felakete de götürebilir. Tatlı dil
dostları çoğaltır.
14- Dünyalık sana yöneldiği
zaman sende vermesini bil. Zira vermek onu tüketmez. Dünyalık senden yüz
çevirdiği zaman yine ver. Çünkü o devamlı kalmaz.
15- Fenalıklardan uzak duran
ve daima verdiği sözü yerine getiren insanlarla dostluk etmeliyiz.
16- Dost edinin, onlar sizin
için dünya ve ahiret sermayesidir. Cehennem ehlinin: "Bizim için şefaat
edicilerden kimse olmadığı gibi, samimi bir dost da yoktur."(Şuara, 100-101)
diyeceklerini duymadınız mı?
17- Dostlar öyle bir ailedir
ki, insan o ailenin fertlerini yalnız kendi seçer. Ama dost yumruğunun acı
olduğunu da unutmayınız.
18- Dünya bir cifedir. Ondan
bir şey isteyen köpeklerle dalaşmaya dayanıklı olmalı.
19- Cenneti arzu eden kimse
dünya şehvetlerinden uzaklaşır. İnsanın kederi istekleri kadardır.
20- Akıllı düşman, akılsız
dosttan hayırlıdır.
21- Öyle zamanlar gelecek ki,
kötülükten sakınanların sayısı, insanların on birinden az olacaktır. Sonra
bunlar da gider ve artık kötüyü yasaklayan tek kimse bulunmaz.
22- İyilik ediniz, onun
karşılığında kötülük göreceğinizi hiç aklınıza getirmeyiniz.
23- Kadının kendisini güzel
bir şekilde kocasının hizmetine vermesi, Allah yolunda bulunması demektir.
24- Kendi nefsine karşı
koyarsan rahat edersin.
25- Çok konuşmayın, herkesin
gözünden düşersiniz.
26- Alçakça söylenen bir söze
karşılık vereyim deme. Çünkü onun sahibinde onun gibi daha nice düşük sözler
vardır. Cevabınıza yine onlarla cevap verir.
27- Nasihat dünyanın en pahalı
hazineleri kadar kıymetli olduğu halde, ekseriya pek ucuza satılır.
28- Bedende baş ne ise, imanda
da sabır aynıdır. Başsız beden olamayacağı gibi, sabırsız da iman olamaz.
29- Sır saklamak, bir irade
imtihanıdır. Bu imtihanı kazanmayan, hayatta hiçbir sınavı kazanamaz. Sır senin
esirindir. Onu ifşa ettiğin zaman sen onun esiri olursun.
30- Samimiyetle yapılan ameli
azımsama, çünkü o makbuldür.
31- İnsanı vaktinden önce yıpratan
bir şey varsa o da tembelliktir.
32- Bir zaman gelecek ki,
kıtal ve zulümsüz hükümdarlık, çılgınlık ve cimrilik etmeden zenginlik,
kişilerin arzularına uymadan onlarla sohbet mümkün olmayacaktır. Böyle zamanda
kim sabır ve metanet gösterir kendini korursa Allah ona elli sıdık sevabı
verir.
33- Herkese adaletli davranın
çünkü onlarda sizin gibi insandır ve sizin kardeşlerinizdir.
34- Şahsınıza yapılan fenalığı
affedin ama insanlığa karşı yapılanı sakın affetmeyin.
35- Eğer ilim, ümit ile olsaydı,
dünyadaki bütün insanlar alim olurdu.
36- Eğri çubuğun doğru gölgesi
olmaz, eğri cetvelden doğru çizgi çıkmaz. Eğri olanın gölgesi de eğridir.
37- Dünyada lekesiz alından
başka daha güzel bir şey var mı?
38- Açık yürekle konuşan
düşman, içten pazarlıklı dosttan iyidir. Akıllı düşman, akılsız dosttan
hayırlıdır.
39- Gençliğinde kaybettiğin
iyi huyları, ihtiyarlığında olsun kazanmaya çalış.
40- Senin hakkında iyi zanda
bulunanların zannını gerçekleştir.
41- İnsanın kelamı aklının
terazisidir.
42- Haksızlık önünde
eğilmeyiniz, çünkü hakkınızla beraber şerefinizi de kaybedersiniz.
43- İffet, güzelliğin
zekatıdır. Namus, güzelliğin sadakasıdır.
44- İktisat, az malı çoğaltır;
israf, çok malı azaltır.
45- Asıl yetimler, anadan
babadan değil, ilim ve ahlaktan yoksun olanlardır.
46- Sevgi dostlara saygılı
olmakla güçlenir.
47- İnsanlarla öyle iyi
geçininiz ki, düşmanınız bile ölümünüze ağlasın.
48- Çocuklarınızı bulunduğunuz
zamana göre değil, gelecek zamana göre eğitip terbiye ediniz. Zira onlar sizin
zamanlarınızdan başka bir zamanda yaratılmışlardır. O zamana uygun tarzda
onları güzelce terbiye etmekte kusur etmeyiniz.
49- Eğer hayırlı bir iş görmek
istersen, bu günün işini yarına bırakma.
50- Öldükten sonra yaşamak
isterseniz, ölmez bir eser bırakınız.
51- Yemekte ve içmekte dengeli
hareket etmeyenler, kendilerinin düşmanıdır.
52- Kendisine karşı kusurlu
olana yumuşak davrananın ilk mükafatı bütün insanların ona yardımcı olmasıdır.
53- Asıl zengin, bilgisi çok
olan zengindir.
54- Elbiseleriniz eski de olsa
kalpleriniz yeni ve temiz olsun. Allah"ın Peygamberi de öyle idi. Öldüğü zaman
kendileri, yamalı bir elbise ve kalınca bir gömlek içinde bulunuyordu.
55- Zenginliğin en iyisi akıl
zenginliğidir. En büyük fakirlikte ahmaklıktır. En büyük yalnızlık kendini
beğenmektir. En büyük şeref güzel ahlaktır.
56- Allah"ın kullarına
zulmedenin, ibadullah tarafından davacısı Allah"tır.
57- Sana müşavir (danışman)
olacakların en kötüsü senden evvel şerlilerle beraber olan, onların suçlarına
ortaklık eden kimselerdir.
58- İhtiyaç sahipleri için
sırf kendileriyle meşgul olacağın bir zaman ve mekan ayır ve hepsiyle beraber
otur da, seni yaratan Allah"ın rızasını kazanacak bir tevazu göster. Sakın
büyüklenmek seni onlarla ilgilenmekten alıkoymasın. Devlet görevlilerinin ağıra
almaları yüzünden işleri sana kadar gelmeyeni araştır. Görevlilerini emin,
güvenilir kimselerden tut. Hasılı öyle çalış ki, Allah"ın huzuruna çıktığın
zaman, "Bütün gücümü sarf ettim." Diyebilesin.
59- İnsanlara merhametli ol.
Sakın halkından uzun süre saklı durma. Bir de onların münasebeti olmayan
sözlerini, yahut dertlerini anlatmaktaki aczlerini hoşgör. Kendilerine karşı
hırçınlık etme, azamet gösterme. Onları incitme. Hem verdiğini güler yüzle,
gönül hoşluğu ile ver, vermediğin takdirde kabul olunabilecek özürler dile. Bir
de her günün işini o gün gör.
60- Ölümün aniliği üzerine
şöyle diyor: Bende Allah"ın pek sağlam bir kalkanı var; ecel günüm gelince
benden alınır; işte o zaman ok sapmaz benden, mızrak yarası iflah olmaz; ömür
biter
Nimete şükür, musibete sabır edin ve Allah"tan bağışlanma dileyin.
61- Fal ve falcılar hakkında;
insanlara yöneldi ve şöyle dedi: Ey insanlar yıldız fallarından sakının. Çünkü
fallar sizi kahinliğe sürükler, müneccim kahin gibidir. Kahin de sihirbaz
gibidir. Sihirbaz da kafir gibidir. Kafir ise cehennemdedir. Allah"ın çizgisi
üzere yürüyünüz.
62- Ehl-i Beyt"in fazileti
hakkında şöyle buyurdu: Akıllı kişinin basireti, işinin sonunu görmesini,
alçaklığı yüksekliği tanımasını sağlar. İnsanları çağıran çağırır, güden güder.
Çağırana icabet edin; çobana tabi olun.
Fitne denizleri azdı.
Sapıklıklar çoğaldı. Yalanlar gerçekleri bastırdı. Peygamberler" in sırdaşı,
arkadaşı, hazinedarı ve kapıları biziz. Evlere ancak kapılarından girilir.
Kapılarından girmeyene hırsız denir.
Kur"an"ın övgüleri ve
yücelikleri onlaradır. Onlar rahmanın hazineleridir. Konuştuklarında doğruyu
söylerler. Sustuklarında kimse onları geçemez.
63- Her gecenin bir gündüzü
vardır.
64- İki şeyin elden gitmeden
değerini takdir etmek zordur. Biri sağlık, öteki gençlik.
65- Haksızlıklara başkaldırmayanlar, onlardan
gelecek her kötülüğe katlanmalıdırlar.
66- Gerçek alim, toplumu
Allah"ın mekrinden emin kılmayıp, rahmetinden de ümitsizliğe düşürmeyen
kimsedir.
67- Haya duygusu kalmayan
kimsenin kalbi ölür.
68- Hiç kimsenin hatasını
yüzüne vurmayınız. O hatayı işleyene hatasını, başka birini misal göstererek
anlatınız.
69- İyilik bilmez birisi de
olsa sen iyilik yap. Zira o, karşılığında teşekkür edene yapılan iyilikten
mizanda daha ağır basar.
70- Hiç kimse diğer kimsenin
kulu değildir.
71- İlim servetten daha
kıymetlidir. Çünkü, serveti sen korursun, halbuki ilim seni korur. İlim
aşağıdakileri yükseltir, cahillik de yüksektekileri alçaltır.
72- Bana bir harf öğretenin
kırk yıl kölesi olurum.
73- İlim meclisinde ciddi
davranın, ilmi hafife almayın, çünkü ilim değerini kaybeder.